TANGO'S VOOR PIANO

TANGO'S UIT ZUID-AMERIKA EN EUROPA

1.Igor Strawinsky (1882-1971) - Tango (1940) 3'30''
2.Isaac Albeniz (1860-1909) - Tango-bewerking Godowsky (1890) 3'
3.Kurt Weill (1900-1950) - 'Tango-Ballade' uit Dreigroschen Oper 2'
4.Henri Cliquet-Pleyel (1897-...) - 5 Tango's (1920-22) 10'
1.Modéré
2.Assez animé
3.Modéré
4.Doux et souple
5.Darius Milhaud (1892-1974) - Tango des Fratellini (1919) 2'
6.Stephan Wolpe (1902-1972) - Tango (1927) 3'
7.Jean Wiéner (1896-1982) - Tango (1955) 2'
8.Erwin Schulhoff (1894-1942) - Tango uit 'Partita' (1925) 3'
9.Ignacio Cervantes (1847-1905) - 6 Danzas cubanas 5'
-La tarde está amorosa
-Mis amores
-Ditirámbica (hommage aan Bacchus)
-Tintilla de Rota
-No llores mas!
-De mil amores
10.Ernesto Nazareth (1863-1934) - Odeon (Tango Brasileiro, 1926) 3'

P A U Z E
11.Horacio Salgan (1916) - A fuego lento 3'
Don Augustin Bardi 3'
12.Carel Kraayenhof (1957) - Clavel Rojo (1989) 3'
13.Osvaldo Pugliese (1905-1995) - La Yumba 2'30''
14.Dolf de Kinkelder (1953) - Quasitango (2002) 6'
15.Astor Piazzolla (1921-1992) - Milonga del Angel 11'
Uit'Estaciones': Otono Porteño Muerte del Angel
16.René Vargas Vera (1936) - Pampa Escondida (1997) 5'
Zamba para mi poncho (1965)
17.Gao Ping (1970) - Dance Fury (Hommage à Astor Piazzolla) (2000) 6'
18.Carlos Gardel (1890-1925) - Mi Buenos Aires querido 2'30''

TOELICHTING

In dit programma zijn voor de pauze Tango's voor piano te horen uit Zuid-Amerika en Tango's , die Europese componisten schreven nadat de Tangomuziek aan het begin van de twintigste eeuw Europa bereikt had.
De piano is vrijwel vanaf het begin een voornaam instrument in het Tango-ensemble geweest en vele grootheden uit de Tango geschiedenis, zoals Osvaldo Pugliese en Horacio Salgan waren, behalve orkestleider, ook pianist.

Igor Strawinsky -Tango

Strawinsky'sTango is niet een Tango, maar dè Tango. Strawinky probeert hier om het algemene van de muziekvorm te benadrukken en het banale of toevallige element uit te sluiten. Er is wel gezegd, dat als alle Tango's, die ooit gecomponeerd zijn, verloren zouden gaan met uitzondering van de Strawinsky-Tango, men in de volgende eeuw nog precies zou kunnen begrijpen wat een Tango is.

Isaac Albeniz -Tango

Albeniz kombineert in zijn pianomuziek veelal de Spaanse klankkleur en ritmiek met de elegantie van de salon. Van zijn cyclus España voor piano is de Tango in talrijke versies beroemd geworden. Godowsky maakte het stuk door een aantal toevoegingen geschikter voor de concertzaal, waarbij hij evenwel bijzonder trouw aan het origineel bleef.

Kurt Weill -'Tango-Ballade' uit Dreigroschen Oper

In dit lied bezingen twee vroegere minnaars, de hoer Jenny en haar pooier Mackie, op bitterzoete wijze de tijd waarin zij samen in een bordeel leefden. De hartstochtelijke, ironische en destructieve sfeer van het lied (door verraad van Jenny valt Mackie in handen van de politie), de locatie (een bordeel) en de verboden erotiek zijn allemaal elementen, die de keuze van een Tango op dit punt in de opera rechtvaardigen.

Henri Cliquet-Pleyel - 5 Tango's

De Franse componist Cliquet-Pleyel behoorde, samen met o.a. Henri Sauguet, tot de École d'Arceuil - een groep componisten, die Satie als haar voorbeeld beschouwde. In tegenstelling tot de muziek van zijn mentor heeft Cliquet-Pleyel's muziek vaak een zekere zwaarwichtigheid.
Met zijn 5 Tango's, geschreven tussen 1920 en 1922, heeft de componist sneller dan zijn meeste collega's gereageerd op de kennismaking met de nieuwe dans. Invloeden van Milhaud, zijn oudere vriend, zijn herkenbaar, o.a. in het veelvuldig toepassen van bitonaliteit (het gelijktijdig gebruik van twee verschillende toonsoorten). De derde Tango is opgedragen aan Milhaud, de eerste aan Jean Wiéner.

Darius Milhaud -Tango des Fratellini

Veel kunstenaars in het Parijs van de jaren twintig hadden een liefde voor het circus. Zij bezochten het befaamde Circus Médrano waar de gebroeders Fratellini als clowns werkzaam waren. Milhaud voerde hen ten tonele in zijn 'Boeuf sur le toit' uit 1919. Hierin verwerkte hij de vele muzikale indrukken, die hij kort tevoren in Brazilië had opgedaan, wat wellicht het opnemen van een Tango in het werk verklaart.

Stephan Wolpe -Tango

De Duitse componist Stefan Wolpe - o.a. leerling van Anton Webern - schreef in zijn jonge jaren een aantal werken voor dans- en theatergezelschappen. Deze dansstukken adermen de sfeer van de Neue Sachlichkeit uit. Melodie, harmonie en ritme worden erin gereduceerd tot fragmentarische elementen. Ze worden niet ontwikkeld, maar worden veeleer 'kubistisch' gerangschikt. Ook in deze Tango ondergaan de verschillende muzikale elementen een reductieproces waarbij uiteindelijk alleen een skelet van de Tango overblijft.

Jean Wiéner -Tango

De Franse componist en pianist Jean Wiéner interesseerde zich voor alle mogelijke muziekstijlen en -ontwikkelingen van de jaren '20. Hij organiseerde in die tijd de befaamde 'Concerts Salade', muzikale cocktails waarin naast klassieke werken ook de jazz- en dansmuziek een plaats vond. Wiéner schreef een reeks dansen voor klein orkest Drie daarvan, waaronder deze Tango, bewerkte hij voor piano.

Erwin Schulhoff - Tango uit Partita

De Tsjechische componist Erwin Schulhoff was één van de eerste
componisten in Midden-Europa, die jazz en moderne dansvormen in zijn
muziek verwerkte. Zijn oeuvre telt vier Tango's voor piano. In zijn
benadering van de Tango valt een zekere hoekigheid op, die wel vaker
te signaleren valt als Middeneuropese musici de moderne dansvormen
van de andere kant van de oceaan (Foxtrot, Boston, Shimmy, Tango
e.d.) in hun muzikaal idioom proberen te assimileren.


Ignacio Cervantes - 6 Danzas cubanas

De Cubaanse componist en pianist Ignacio Cervantes- een van de
grondleggers van de Cubaanse concertmuziek - studeerde op Cuba en in
Parijs. Zijn werk combineert dan ook Cubaaanse ritme's en melodieën
met een Europese salonstijl. In zijn Cubaanse dansen is al het ritme
te horen van de Tango, die mede de Cubaanse habanera als oorsprong
heeft.

Ernesto Nazareth - Odeon

De componist Ernesto Nazareth is een belangrijke vertegenwoordiger
van de Braziliaanse volksmuziek. 'A verdadeira encarnaçaõ de alma
musical brasileira' , zo typeerde zijn beroemde landgenoot
Villa-Lobos hem: de ware belichaming van de ziel der braziliaanse,
muziek.
Vele auteurs spreken bij Nazareths muziek liever van 'choros' dan van
Tango's. Choro's zijn meestal sneller van tempo en hebben ook een
andere culturele achtergrond dan de Argentijnse tango.
Nazareth werkte 4 jaar als pianist in de Odeon-bioscoop in Rio de
Janeiro. Deze tango schreef hij als een hommage aan dit beroemde
filmhuis.

Horacio Salgan - A fuego lento

Horacio Salgan is - na de dood van Piazzolla en Pugliese- de laatste
nog levende van de grote Tangocomponisten. Anders dan zijn twee
beroemde collega's is hij altijd dicht bij de traditionele Tango
gebleven. Zelf heeft Salgan daarover gezegd: 'Mijn creatieve proces
is tegengesteld aan dat van Piazzolla, die zijn muziek heeft
geschreven vanuit de noodzaak om uit de Tango weg te komen. Ik heb de
mijne geschreven vanuit de idée fixe om tot de Tango door te dringen'.
In 'A fuego lento' ('op een laag vuur'), één van Salgan's beroemdste
stukken, is goed de 'canned heat', de sluimerende, ingehouden
hartstocht te horen, die zo karakteristiek is voor de Tango.

Carel Kraayenhof - Clavel Rojo

Carel Kraayenhof, de Nederlandse bandoneonist en leider van het
tango-ensemble Sexteto Canyengue, die de kersverse prinses Maxima tot
tranen toe wist te roeren, schreef deze Tango als hommage aan Osvaldo
Pugliese, met wie hij samen tournees maakte door Zuid-Amerika.
Pugliese was communist en kreeg van tijd tot tijd door de Argentijnse
autoriteiten een speelverbod opgelegd. Hij belandde als gevolg
daarvan dikwijls in de gevangenis. Zijn orkest liet de geplande
concerten dan gewoon doorgaan en speelde zonder pianist. Op de
vleugel werd een rode anjer (clavel rojo) neergelegd als blijk van
solidariteit met de afwezige Pugliese. Op muren in de straten van
Buenos Aires stond in die dagen te lezen: de Tango zit achter de
tralies.

Osvaldo Pugliese - la Yumba

De stijl van Pugliese kan beschouwd worden als de schakel tussen de
oude Tango en de Tango nuevo van Piazzolla. Zijn muziek kenmerkt zich
door felle syncoperingen, gespeeld door gestreken contrabassen en
beukende akkoorden in het basregister van de piano. De titel van deze
Tango is een klanknabootsing van het effect, dat zo ontstaat:
zzjjjjoem-ba......
'Het geweten van de Tango is dood', heette het toen Pugliese in 1995
overleed. Op zijn begrafenis werd één van zijn meest geliefde
Tango's gespeeld: la Yumba.

Dolf de Kinkelder - Quasitango

"'Quasitango'maakt gebruik van stijlelementen uit de moderne
Argentijnse tango. Het is gepassioneerde muziek, snel en vaak
wisselend van tempo en stemming.
Typisch voor de tango zijn het gebruik van chromatiek, de
melodie-omspelingen, 'dikke', percussieve akkoorden, en een
verwijzing naar verschillende klankkleuren van het tango-orkest: met
name naar de piano zelf, met extreem lage en krachtige basnoten, en
naar de bandoneon, door verdubbeling van de melodie in een, twee en
zelfs drie octaven." (DdK)

Astor Piazzolla - Milonga del Angel / Muerte del Angel

Kort nadat Astor Piazzolla zich als compositiestudent had aangemeld
bij de beroemde Parijse pedagoge Nadia Boulanger liet hij haar een
aantal Tango's horen. Boulanger begreep, dat daarin Piazzolla's
kracht lag en raadde hem aan zich hierin verder te ontwikkelen.
Piazzolla heeft een enorm aantal Tango's gecomponeerd. Mede doordat
hij zijn jeugd in de open cultuur van New York en daarmee buiten het
enigszins besloten tangomilieu van Buenos Aires doorbracht verwerkte
hij in zijn Tango's ook andere muzieksoorten, met name jazz en
modern-klassieke stromingen.
'Milonga del Angel' en 'Muerte del Angel' behoren tot Piazzolla's
beroemdste stukken.
'Otono Porteño' ( een porteño is een havenbewoner, aldus betitelen de
tangueros van Buenos Aires zich graag) vertegenwoordigt de herfst in
de 'Cuatro Estaciones', de tangopedant van Vivaldi's jaargetijden.

René Vargas Vera - Pampa Escondida / Zamba para mi poncho

Het subtiele 'Pampa Escondida' is een milonga, de muziekvorm, die
mede aan de wieg van de Tango heeft gestaan. De milonga was
oorspronkelijk een lied en kwam op haar beurt weer voort uit de
muziek van de 'payadores', de zangers van volksmuziek uit de pampa's,
die zo'n belangrijke rol speelden in de wereld van de gauchos. Juist
die wereld van de gauchos stond op het punt te verdwijnen toen de
milonga de stad bereikte. De titel van deze milonga ('verborgen
pampa', de oorspronkelijke liedtekst is van Suma Paz) is hier een
verwijzing naar.
Ook de Zamba is duidelijk verwant met de Tango. Het is een tamelijk
rustige dans met een ritme, afkomstig uit het Noordwesten van
Argentinië. Deze Zamba is een lofzang op de in dat deel van het land
veelgedragen poncho. De tekst van Luis Sánchez Vera bezingt de rol,
die het kledingstuk heeft gespeeld in de Argentijnse vrijheidsstrijd.

Gao Ping - Dance Fury (hommage to Astor Piazzolla)

"This piece is my tribute to the Argentinain for whose music I have
a great fondness. What attracts me the most in his music is the
sense of conflict that seems to be present at all times;the conflict
between the different worlds of the pure and the coarse, the light
and the dark, and the harmonious and the dissonant. I ,as a creator
of music, am fascinated by such opposite elements of life. So, I
wrote this piece with the intent of expressing myself, but through
the stylistic make-up of Piazzolla and the inexorable rhythms of
Tango." (GP)
Gao Ping is een Chinese componist en pianist, die momenteel in de
Verenigde Staten woont.

Carlos Gardel - Mi Buenos Aires querido

Tangozanger en componist Carlos Gardel genoot in Zuid-Amerika al
tijdens zijn leven een status, welke die van Diego Maradonna nu ver
overtreft. Het is weliswaar al meer dan 75 jaar geleden, dat Gardel
bij een vliegtuigongeluk om het leven kwam, maar de hoeveelheid
bloemen op zijn graf wekt de indruk alsof hij gisteren nog onder ons
was.
De Tango wordt als een Argentijnse muziekvorm beschouwd, maar zij
leeft voornamelijk sterk in de hoofdstad. In dit lied brengt Gardel
(die overigens in Toulouse geboren werd...) een ode aan zijn geliefde
Buenos Aires.